niedziela, 01 sierpnia 2021
Polish (Poland)English (United Kingdom)
Turcja a sprawa polska PDF Drukuj Email
środa, 04 lipca 2012 19:48

Gdy krl Jan III Sobieski wysya, po wiedeskim zwycistwie w 1683 roku nad wezyrem Kar Mustaf, dwa listy: do papiea Innocentego XI ze sowy Venimus, vidimus et Deus vicit ("Przybylimy, zobaczylimy i Bg zwyciy") oraz do swojej ony Marysieki ("Bg i Pan nasz na wieki bogosawiony da zwycistwo i saw narodowi naszemu, o jakiej wieki przesze nigdy nie syszay") zapewne nie przypuszcza, e nieopatrznie przyczyni si upadku pastwa polskiego. Polityczne osabienie Turcji i wzmocnienie Austrii miao bowiem pniejsze konsekwencje. Jak si powszechnie przyjmuje Turcja bya jedynym krajem europejskim, ktry nie uzna rozbiorw Polski. Legenda gosi, e budynek polskiego przedstawicielstwa wiernie czeka na polskiego ambasadora a do odzyskania niepodlegoci, a kolejni sutani zwykli zawsze pyta: "a gdzie jest pose z Lechistanu?"

Spogldajc na map polityczn wczesnej Europy warto dostrzec pewn prawidowo. Rozbiory Polski zaskakujc dziwnie pokryway si z datami poraek tureckiej porty w walkach z Rosj. Pierwsza wojna rosyjsko-turecka wybucha w 1768 roku. Caryca Katarzyna II nie krya pokusy posiadania dostpu do Morza Czarnego i cienin czarnomorskich. Sutan turecki Mustafa III by innego zdania. Bezporednim powodem, o ironio, wybuchu konfliktu byy dania wycofania wojsk carskich z granic Rzeczypospolitej. W tym czasie, jak wiadomo, krl Stanisaw August Poniatowski prowadzi swoista polityk ustpstw (appeasementu) wobec silniejszego ssiada. Rozpolitykowana i skonfliktowana wewntrznie Polska bya atwym celem. Postawa krla wywoaa opr wewntrzny. Konfederaci barscy z Kazimierzem Puaskim (pniejszym bohaterem Stanw Zjednoczonych i pierwowzorem postaci Kmicica z Trylogii Sienkiewicza) na czele prbowali wypchn nie tylko rosyjskie wojska ale rwnie chociaby oddziay krlewskie Ksawerego Branickiego. Puaski wspierany przez Karola Franciszka Dumourieza ? wysannika rzdu francuskiego, Jzefa Zaremb, Jzefa Bierzyskiego, Ignacego Potockiego i pocztkowo Joachima Potockiego, odnosi zwycistwa. Warto wspomnie o sukcesie czstochowskim, gdzie Puaski, dysponujc jedynie 500 konnymi i 800 onierzami piechoty da opr 3 tys. moskali z Drewitzem na czele, co odbio si szerokim echem po Rzeczpospolitej i na zagranicznych dworach. Jasnogrskie zmagania ogldaa caa Europa. Puaski zosta okrzyknity Polskim Hektorem. Gratulacj przysa m.in. Jan Jakub Rousseau.

Niestety Joachim Potocki pniej, zamiast waczy jedynie czeka w Turcji na rezultat wojny. Majc aspiracj przejcia wadzy nad konfederacj prbowa skonfliktowa stronnictwo, co byo charakterystyczne dla Polakw rwnie tamtych czasw. Sytuacj Puaskiego ostatecznie pogrya udaremniona prba porwania krla Stasia (co zmartwio Czartoryskich) przez Strawiskiego, ukawskiego oraz Kum-Kosiskiego. Puaskiemu postawiono zarzut krlobjstwa, co oznaczao infami na wszystkich dworach w Europie, w szczeglnoci brak wsparcia Sasw oraz Francji. Banita Puaski mg szuka wsparcia ju tylko w Turcji. W tym samym czasie swj chytry plan ujawni mu Karol Radziwi (?Panie Kochanku?), ktry to pragn ponownie walczy z Rosj i przej majtek familii (to jest Czartoryskich). Do spotkania doszo w Wenecji. Radziwi wraz z Kossakowskim liczyli na przychylno nowego sutana Abdula Hamida, ktry obj wadze po Mustafie III. Wymylili, e koniecznie trzeba wczy siy konfederatw do wojny rosyjsko-tureckiej. Radziwi mia nawet w przygotowaniu nastpczyni tronu rosyjskiego. Po zwycistwie, miaa ni zosta niejaka ksiniczka Tarakanow, rzekoma crka Razumowskiego i carycy Elbiety. Bya to pikna, wyksztacona, wadajca kilkoma jzykami niewiasta, ktr Radziwi cign wszdzie za sob. Puaski i mody Jzef Zajczek do Turcji dostali si przez Raguz, wspczesny Dubrownik. Sytuacja na froncie turecko-rosyjskim nie ukadaa si po myli Polakw. Turcy przegrali pod Tutrakanem. 29 czerwca Rosjanie podeszli pod obz. Konnica turecka zostaa odparta. Puaski trzykrotnie wysya Zajczka do wezyra z prob o rozkazy. Ten trzykrotnie odpowiada niezrozumiale: "czeka spokojnie, rbcie to co inni". Rosjanie rozbili Turkw i wymusili traktat w Kczk Kajnardy, zajmujc cz Jedysanu, kaukask Kabardi oraz porty krymskie: Kercz i Jenikale. Bukowina przypada Austrii. W midzyczasie dokonano I rozbioru Rzeczypospolitej. Podpisanie traktatw nastpio w Petersburgu 5 sierpnia 1772 roku. 18 wrzenia 1772 roku Rosja, Austria i Prusy notyfikoway fakt rozbioru, dajc zwoania sejmu dla przeprowadzenia cesji. 30 wrzenia 1773 roku traktaty rozbiorowe ratyfikowa Sejm Rozbiorowy zwoany w Warszawie przez zaborcw (przy protecie trzech posw: Tadeusza Reytana, Samuela Korsaka i Stanisawa Bohuszewicza).

Kilkanacie lat pniej wybuch kolejny konflikt rosyjsko-turecki. Gwn przyczyn drugiej wojny bya aneksja Krymu, ktrej dokonaa Rosja w 1783 roku. Nie obja ona wycznie pwyspu krymskiego, ale take obszary po pnocnej i wschodniej czci Morza Azowskiego oraz nad Morzem Czarnym, od Perekopu a do ujcia Dniepru. Rosjanie po pocztkowych porakach przejli inicjatyw. Pod koniec 1790 roku, po zdobyciu takich twierdz jak Kilia czy Tulcza w rejonie ujcia Dunaju, Suworow wzi szturmem twierdz Izmai, znajdujc si w pnocnej czci ujcia Dunaju. Na morzu z kolei przewag znaczn zdobywaa flota admiraa Fiodora Uszakowa. Turcja, znajdujc si na pozycji pokonanej, musiaa zaakceptowa warunki traktatu pokojowego zawartego w styczniu 1792 roku. Rosja potwierdzia oficjalnie aneksj Krymu, ustanawiajc ziemie, ktre nazwano now Rosj. Chwil pniej, 23 stycznia 1793 roku doszo do podpisania II traktatu podziaowego Polski midzy Katarzyn II a Fryderykiem Wilhelmem II.

By moe Turcja nie uznaa rozbiorw Polski, nie z uwagi na sympati jak j darzya, lecz z czysto politycznych wzgldw (bdc wrogiem Rosji i Austrii). By moe take bya pod wraeniem pochodu Sobieskiego pod Wiedniem 100 lat wczeniej. Z pewnoci jednak ich zwycistwa nad Rosj, w odpowiednim dla nas czasie, oddaliyby widmo rozbiorw ? by moe cakowicie.

 

Copyright © FSAP 2010